ND filtre, aksiyon kamerasının lensine takılan ve görüntüye giren ışık miktarını renk vermeden azaltan gri bir camdır. İşlevi görüntüyü karartmak değil, kameranın pozlama süresini uzatmaya izin vermektir: parlak güneşte kamera kendiliğinden çok kısa pozlama süresi seçer ve hareket görüntüde kesik kesik, "takılmalı" görünür; ND filtre ışığı kıstığında kamera daha uzun pozlama kullanabilir ve hareket yumuşar.
Yani ND filtre bir görüntü kalitesi aksesuarı değil, hareketin nasıl göründüğünü yöneten bir araçtır. Statik çekimde farkı neredeyse hiç görünmez; motosiklet, bisiklet, kayak ve suda yapılan çekimlerde ise fark belirgindir.
Neden parlak ışıkta hareket kesik görünür?
Kamera her kareyi belirli bir süre boyunca pozlar. Video çekiminde yumuşak hareket için genel yaklaşım, pozlama süresinin kare hızının yaklaşık iki katı kadar kısa olmasıdır: saniyede 30 kare çekiyorsanız kare başına yaklaşık 1/60 saniye, saniyede 60 kare çekiyorsanız yaklaşık 1/120 saniye. Bu orana uyulduğunda her karede küçük bir hareket bulanıklığı kalır ve göz bunu akıcı görür.
Parlak güneşte ise kamera doğru parlaklığı tutmak için pozlamayı 1/1000 saniyeye kadar kısaltabilir. Her kare keskin donar, kareler arasında hareket bulanıklığı kalmaz ve sonuç "kesikli" görünür. ND filtre, ışığı kısarak kameranın pozlamayı o kadar kısaltma ihtiyacını ortadan kaldırır.
ND4, ND8, ND16, ND32 ne anlatır?
| Filtre | Işığı ne kadar kısar | Hangi koşul |
|---|---|---|
| ND4 | Yaklaşık iki kademe | Bulutlu, gölgeli, kapalı gökyüzü |
| ND8 | Yaklaşık üç kademe | Parçalı bulutlu, sabah ve ikindi güneşi |
| ND16 | Yaklaşık dört kademe | Açık ve parlak gün ortası |
| ND32 | Yaklaşık beş kademe | Kar, deniz yüzeyi, çok parlak yansıma |
Numara büyüdükçe kısılan ışık artar. Bir ND filtre takılıyken ışık azaldığında (tünele girmek, buluta girmek, akşam olmak) görüntü bu kez karanlık kalır ve kamera ISO değerini yükselterek telafi etmeye çalışır; sonuç gürültülü bir görüntüdür. Bu yüzden ND filtre sabit takılan bir parça değildir, koşula göre değiştirilir ya da çıkarılır. Manuel mod kullanıyorsanız pozlama ve ISO ilişkisini manuel mod yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Lens filtre dişi ve adaptör satırı
Filtrenin kameraya nasıl takıldığını belirleyen iki yol var:
- Vidalı diş (filtre çapı): ürün sayfasında "filtre dişi: 52 mm" gibi bir değer yazar. Bu değer filtrenin çapıdır; aynı çaptaki her ND filtre takılır.
- Geçmeli çerçeve: çoğu aksiyon kamerasının lensinde diş yoktur. Filtre, lensin üzerine oturan bir çerçeveyle ya da koruyucu kapağın yerine takılan bir parçayla tutturulur. Bu durumda filtre modele özgüdür ve "uyumlu model" satırı okunmalıdır.
İkinci yolda dikkat edilecek nokta, filtre çerçevesinin lensin önünde ek bir yüzey oluşturmasıdır. Suya giren ya da yağmurda kalan çekimlerde bu yüzeyde biriken damla görüntüde leke olarak görünür; çekim öncesi kuru bir bezle silmek pratik çözümdür. Ayrıca çerçeveli filtreler geniş görüş açısında kadrajın köşesine girebilir; bu durumda kadraj modunu bir kademe daraltmak gerekir, görüş açısı modları yazısı bu modları karşılaştırıyor.
Kameranın otomatik modu ND filtreyi gereksiz kılar mı?
Tam otomatik modda kamera pozlamayı kendisi seçer ve hedefi doğru parlaklıktır, akıcı hareket değil. Bu yüzden parlak ışıkta kamera pozlamayı kısaltmayı tercih eder ve kesikli görüntü ortaya çıkar. Bazı modellerde pozlama üst sınırını (shutter limiti) elle belirleme imkânı vardır; böyle bir ayar varsa kamerayı belirli bir süreden daha kısa pozlama kullanmaması için sınırlayabilirsiniz. Ancak bu durumda ışık fazla kaldığında görüntü bu kez fazla aydınlık, yanmış görünür — çünkü kısıtladığınız şey kameranın tek telafi yolu olur.
ND filtrenin yaptığı iş tam olarak bu açmazı çözmektir: ışık kaynağında azaltıldığı için kamera hem doğru parlaklığı tutar hem de pozlamayı yeterince uzun kullanabilir. Yani filtre, otomatik modun yerine geçmez; otomatik modun elini rahatlatır. Kameranızda pozlama sınırı ayarı yoksa parlak ışıkta akıcı hareket için başka bir yol kalmaz.
ND filtre ile CPL filtre karıştırılır
İki filtre aynı yere takılır ama farklı iş yapar. ND gelen ışığın tamamını renk vermeden kısar, amacı pozlamayı uzatmaktır. CPL (dairesel polarize) ise belirli bir yönden gelen yansımaları süzer; su yüzeyindeki ve cam üzerindeki parlamayı azaltır, gökyüzünü koyulaştırır. CPL de bir miktar ışık kısar ama bu onun amacı değil yan etkisidir.
Pratik ayrım: hareket kesikli görünüyorsa ND, yansıma rahatsız ediyorsa CPL. İkisinin birleştirildiği ND/PL filtreler de vardır; bu ürünlerde yoğunluk ve polarizasyon birlikte gelir ve filtrenin dönme konumu da görüntüyü etkiler.
Kısa kontrol listesi
- Hareket kesikli mi görünüyor? Sorun pozlama süresindeyse ND filtre işe yarar.
- Çekim yapacağınız ışık koşulu hangisi? ND8 parçalı bulutlu, ND16 parlak gün ortası için başlangıç noktasıdır.
- Kameranın lensinde filtre dişi var mı, yoksa geçmeli çerçeve mi gerekiyor?
- Geçmeli çerçeve kadrajın köşesine giriyor mu? Modu bir kademe daraltın.
- Işık değişken bir güzergâhta mı çekim yapacaksınız? Filtreyi çıkarmayı da planlayın.
- Rahatsız eden şey yansımaysa ND değil CPL arayın.
TechSmart aksiyon kamerası modellerinin lens filtre bilgisi ve uyumlu aksesuarları ürün sayfasında belirtilir; filtre seçmeden önce kameranın kendi filtre takma yöntemine bakmak gerekir.